“We zien een aantal patronen die voorspellen waar het naartoe gaat. Als je er middenin zit, dan zie je dat niet. Maar we zijn met zijn allen minder gezags- en plichtsgetrouw, dit leidt tot burgerlijke ongehoorzaamheid. We leggen de lat hoger: we worden veeleisender. Ook vinden we onszelf belangrijker dan de groep. We worden minder empathisch; ‘selfie’ is het woord van het jaar. Ten vierde zijn we ongeduldiger. En deze veranderingen treden steeds sneller op”, aldus Spangenberg.

Om de huidige crisis echt op te lossen moeten we volgens Spangenberg anders gaan denken, leven en besturen: “Bijvoorbeeld dat mensen nu zeggen dat zij niet alles hoeven te bezitten, maar ze willen wel toegang hebben tot die mogelijkheden. Een revolutionaire verandering. Een ander voorbeeld is dat steeds meer mensen dingen zelf gaan doen. Dat wilden ze graag maar lang ‘kon en mocht’ dat niet omdat we als systeem alles hadden geoutsourced. Dit is de participatiesamenleving waarover wordt gesproken.”

Als programmamaker Jurgen van den Berg vraagt wat in 2014 een belangrijk thema zal zijn, geeft Frits aan: “Ik hoop dat we heel veel initiatief terugbrengen bij de burger, dus bij diverse groepen; omdat mensen het zelf heel goed weten. Geld helpt maar het snoeien in bureaucratische regels werkt nog veel beter. In feite hebben we werk genoeg voor al die ouderen en jongeren.”

Tot slot reageren luisteraars op de stelling en het gesprek, waarna Spangenberg zijn wens voor 2014 uitspreekt: “Afstand doen van verworven rechten. Onze grootste handicap is dat we heel vaak vinden dat we ergens recht op hebben. Als we bereid zijn bij te dragen aan groei en ontwikkeling, gaat het met Nederland ook snel beter. Dan hoeven we ook niet meer zoveel te klagen. De lat hoog leggen mag”.

Het gesprek is in zijn geheel te beluisteren door te klikken op onderstaande banner. Het item met Spangenberg begint na 2 uur en 21 minuten en duurt 11 minuten.

Het bericht Stelling: “2014 wordt het jaar van de ommekeer” verscheen eerst op Frits Spangenberg.

Waar staan wij?

Wij leven in een tijd waarin zelfs in een ontwikkeld land de verkiezingsuitslagen en hertellingen door verliezende partijen worden gewantrouwd. Als sociale wetenschappers willen wij zo dicht mogelijk bij de waarheid komen en gebruiken wij daarvoor een breed scala aan technieken. In feite zijn wij waarheidszoekers. Wij observeren, wij stellen vragen en wij presenteren meningen; op geen enkel moment in dit proces leggen wij onze eigen mening op.

Maar presenteren alleen is niet voldoende. Wij moeten uit onze eigen bubbel stappen en meer uitleg geven. Uitleg geven aan de media, aan beleidsmakers, aan politici en aan het publiek over wat wij hebben gevonden. Over hoe meningen in de samenleving tot stand komen.

Volgens haar statuten bevordert WAPOR in ieder land het recht om wetenschappelijk onderzoek uit te voeren en te publiceren over wat mensen denken en waarover zij spreken. Dat doen wij onder andere door tijdens deze conferentie de zevende editie van het rapport The Freedom to Publish Opinion Poll Results te presenteren.

Wij, als WAPOR, respecteren gelijke mensenrechten en maken geen onderscheid naar geslacht, etniciteit, religie, huidskleur of seksuele geaardheid. Omdat wij onafhankelijke leden zijn, kunnen wij veilig en vrij met elkaar spreken en naast elkaar zitten; Russen en Oekraïners; leden uit Palestina en Israël. In dat opzicht zijn wij beter af dan de klimaatonderhandelaars in Sharm-el-Sheikh, die in de eerste plaats met positieve resultaten voor hun eigen land moeten terugkeren.

WAPOR werkt samen met de VN, UNESCO, ESOMAR, AAPOR en vele andere organisaties en deelt deze waarden van wederzijds respect. Samenkomen in de Verenigde Arabische Emiraten is nieuw, zowel voor WAPOR als voor de Verenigde Arabische Emiraten.

Delen wij dezelfde waarden?

In dit verband wil ik verwijzen naar een recent promotieonderzoek van de heer Razi Quadir. Hij stelt duidelijk dat vrijheid van meningsuiting heel goed mogelijk is binnen de islamitische cultuur. In nauwe samenhang met waarheidsvinding en menselijke waardigheid is vrijheid van meningsuiting noodzakelijk om shura effectief te laten functioneren.

Mensen moeten met elkaar kunnen overleggen en vrij kunnen spreken om tot het beste resultaat voor de groep en voor de samenleving te komen. Volledige vrijheid van meningsuiting betekent niet dat iemand zomaar alles tegen iedereen mag zeggen of schreeuwen. Dat geldt in vrijwel gelijke mate voor de westerse liberale cultuur als voor de islamitische cultuur. Het grote verschil is dat niet alle moslims zich bewust zijn van deze vrijheid en dat dictators de gewoonte hebben hun eigen regels op te leggen en uiteindelijk alleen zichzelf te respecteren.

Historisch gezien is goed te verklaren dat de islamitische cultuur, toen zij zich nog in een nomadische fase bevond, zichzelf moest beschermen tegen bedreigingen van buitenaf door afvalligheid en afvalligen (gelovigen die het geloof verlaten) te bestrijden. Razi Quadir verwacht dat westerse moslims binnen de democratische spelregels van de samenleving een steeds grotere democratische rol zullen gaan vervullen.

WAPOR is altijd een platform geweest om ervaringen uit te wisselen, methodologie te verbeteren en een bron van inspiratie en kennis te zijn. Dat is waardevol, maar niet voldoende. WAPOR zou zich duidelijk en krachtig moeten uitspreken tegenover regeringen die hun bevolking geen vrijheid van meningsuiting toestaan.

Wij steunen onze collega’s uit Iran volledig, die door de onderdrukking in hun land niet bij ons aanwezig konden zijn. Wij complimenteren de regering van de Verenigde Arabische Emiraten met haar snelle integratie in de dynamische, moderne wereld van vandaag; maar er is nog volop ruimte voor verbetering.

En ik zou dit nooit zeggen als het vandaag de dag geen reden zou zijn om gearresteerd en gevangengezet te worden: ik ben een homoseksuele man, die al bijna dertig jaar wettelijk is getrouwd met een andere man. Hoewel dit verschijnsel in de Verenigde Arabische Emiraten (nog) niet bestaat, is dit mijn eigen, onwrikbare waarheid, bevestigd door de Koning der Nederlanden.

Het bericht Reflecties over de waarheid verscheen eerst op Frits Spangenberg.

De strijd voor hulp bij zelfdoding heeft een nieuw gezicht. Frits Spangenberg (74) uit Epe is sinds 19 november 2022 de nieuwe voorzitter van Coöperatieve Laatste Wil en opvolger van Jos van Wijk uit Apeldoorn.

‘Ik moet enorm uitkijken dat ik niet achter slot en grendel beland.’

Het vuur wordt een jaar geleden aangewakkerd als voorzitter Van Wijk en bestuurslid Petra de Jong worden aangehouden voor mogelijke betrokkenheid bij het faciliteren van hulp bij zelfdoding, want dat is strafbaar. Dit kan toch niet? verwoordt Spangenberg zijn eerste gedachte. Direct mailt hij naar het duo: Weet dat je op mij kunt rekenen.

Snel volgt de vraag of Spangenberg de nieuwe voorzitter wil worden. Zes jaar geleden komt hij als eigenaar van marktonderzoeksbureau Motivaction in aanraking met Laatste Wil. De Epenaar wordt lid:

‘Van huis uit kreeg ik mee dat het groot goed is dat je in Nederland jouw leven mag inrichten zoals jij wilt. Rondom het levenseinde kan dat niet. Heel actief is hij niet binnen de coöperatie.’

Wat motiveert hem om voorzitter te worden?

Het bestrijden van onrecht dat barrières worden gelegd voor hulp aan mensen die weloverwogen een einde aan hun leven willen maken. Stel dat als ik zover ben en een goede vriend geeft mij alleen even een middel aan, dan wordt hij al gecriminaliseerd. Dat is betutteling van de overheid en daarover ben ik zeer verontwaardigd.

Verder:

‘De wetgeving over hulp bij zelfdoding dateert uit 1886. Sinds die tijd is de maatschappij veranderd, behalve bij het Openbaar Ministerie (OM). Daar maak ik mij als socioloog boos over.‘

Spangenberg vindt dat het OM onevenredig hard inzet op mensen die gevraagd hulp willen bieden bij zelfdoding.

‘Alsof dit een bedreiging voor anderen zou zijn. Terwijl de leden alleen iets te zeggen willen hebben over hun eigen levenseinde. Ik heb brute zelfdodingen meegemaakt, die mensen gun je een humanere en minder schokkende mogelijkheid. Lang niet iedereen overlijdt vredig in een slaap.‘

Slot en grendel

Spangenberg denkt dat hij bij een eventuele misstap hard wordt aangepakt door het OM.

‘Als voorzitter moet ik zorgen voor continuïteit in de doelen die wij nastreven, enorm uitkijken dat ik niet mijn vingers brand en achter slot en grendel beland. Ik denk drie keer na om bij zelfdoding aanwezig te zijn.‘

De Epenaar is van plan als voorzitter de huidige lijn van Laatste Wil voort te zetten.

‘Het onderwerp bespreekbaar maken, ondersteuning bij het stervensproces toestaan en op termijn het beschikbaar maken van een laatstewilmiddel. Een eerste ijkpunt is volgende maand, als uitspraak wordt gedaan in onze rechtszaak tegen de Staat om het verbod op hulp bij zelfdoding te schrappen.‘

‘De tweede is het promoten van onze proeftuin. In principe kunnen 10.000 mensen van 55 jaar en ouder zich aanmelden. Wij registreren hun gegevens en toetsen hun wilsbekwaamheid, om emotionele argumenten uit te schakelen. Aan hen verstrekken wij gereguleerd een laatstewilmiddel voor het moment dat zij er aan toe zijn. Het hoe is een dilemma: krijgt de persoon het in huis of wordt het op afroep beschikbaar?‘

Spangenberg is 74 jaar. Denkt hij dat hij het moment gaat meemaken dat hij zelf een keuze kan maken voor zijn levenseinde en dat op een humane manier kan effectueren?

‘Ik hoop het, omdat mensen er recht op hebben. De groep babyboomers die autonomie wil wordt zo groot, dat het handhaven van de wet niet volgehouden kan worden. Voor hen dringt de tijd. Ik begrijp dat de overheid de zwakkeren moet beschermen, maar hier gaat het om een groep die welbewust een keuze voor zichzelf wil maken en niet voor een ander beslist.‘

Praten over gedachten aan zelfdoding kan anoniem: chat via 113.nl, bel 113 of bel gratis 0800-0113.

Het bericht Tijd dringt voor ons babyboomers verscheen eerst op Frits Spangenberg.

It may disrupt your business model more than you expect !

• THE TRENDS SHOW
• ESOMAR LATIN AMERICA 2016 CONFERENCE
• BOGOTA 10 – 12 APRIL
• INTRODUCTION BY SESSION CHAIR FRITS SPANGENBERG

More than ever before it has become a necessity to trace and check the upcoming and the potential influence of trends. We all know the examples of once solid corporations that went bankrupt rather unexpectedly. The rise of Uber and AirBnb is only a start of a long list of new disruptions in front of us. The main reasons for these severe disruptions are twofold. On the one hand the internet and all of its connected tools facilitates an exponential change, instead of the lineair change most adults still bear in their DNA. The second complication is that not all domains move with the same speed. Startups do not know nor respect a speedlimit whereas institutions such as govenmental bodies and most schools have no clue of where we are heading to and try to adhere to the rules that were agreed upon and written down many years ago.

Charles Darwin (1809-1882) caused a paradigm shift when he concluded from his observations that not the strongest or the most intelligent, but the most adaptive species would survive. Unfortunately we have not taken his advise into practice at a satisfactory level. We still stick to rules, regulations and practices from the past and have not sufficiently reviewed what had to be changed or revised. Of course one should not throw old shoes away before the new ones are at hand; but the common insight among experienced governers that a great many laws, rules and regulations tend to become counterproductive after a couple of decades, has been debated at the most. This insight is not new at all and it has as such no connection with internet. We just failed to install a systematic program to revise customs and rules to a changing environment. It was not picked up. Serious understanding of these developments could have prevented huge losses in capital and human energy. How much do we know about the Millenium generations and the choices and decisions they are about to make? We know they do not like the financial institutions and that they are very open to change. What do we know about the babyboomers/protest generation and how they will spend their time and money in their silver decades? Shall they follow the examples of their (grand-)parents? Not very likely.

Very sad and no use to cry over spilled milk, we can change our attitude and behaviour today with three proven approaches that are flexible and have shown their impact over the years. Everybody can work it out in his or her own pace. The first one is the ever rolling Wheel of Strategic Thinking. In the top box we spend time to reflect where we are and where we would like to go.

In the next box (clockwise) we choose how we want to optimize our product or service. The choices should have a logical connection to what was decided in the previous boxes. Same goes for the choose of channels. Only now it makes sense to measure our effectiveness and satisfaction of our clients.

Of course this sounds very obvious and rather simple, but be honest: How often did you see plans for a new website or a client satisfaction survey without a common understanding about the awareness and appreciation of stakeholders and target groups.

Another, rather well known and accepted model is the Golden circle as presented by Simon Sinek. Almost too simple, but again: How often did you hear decision makers ask ‘HOW the profit could be increased and WHAT needed to be done to increase sales. Like so many youngsters ask themselves HOW they can get rich and famous and WHAT they need to do to accomplish this if possible today. If you know the work of Simon Sinek well you can see that a circle was added by Motivaction: WHO is involved? What does the target group think and what do they want to know about you? The WHY question may result in a shock. Is profit, sales, rich and famous why we live and work to a burn-out? If you do not go beyond the WHAT and HOW you get stuck most of the time; you are not inspiring and rarely attractive. Some of us are addicted to money, status and power. For most of these addicted speed is more important than trust or the truth. The WHY question would spoil their play.

If you are truly interested in the other persons you can not stop by just asking their opinion, because just like in fashion, the behaviour reflects how people cope with trends and what kind of lifestyles they adhere to. But we know that these outings are rather volatile. Basic values, such as the level of idealism, the quest for sustainability, what makes you happy, what do you like in what you are doing are rather stable after your formative period, your first 24 years of your life.

Is it not strange and in contradiction: we can all agree that the world becomes much more complex at a faster rate, yet the research budgets in general are being decreased. We do not allow ourselves the time and the means to ask the most relevant questions.

Het bericht The Trends Shop – Watch that trend verscheen eerst op Frits Spangenberg.

Er komt veel op ons af; alles verandert en dan ook nog in een steeds sneller tempo. De positie van de verloskundigen is geen uitzondering. Het voordeel van veranderingen is, dat de slimste er het meest van profiteert. De slimste is misschien niet de beste typering, de meest wendbare, degenen die met open ogen in de wereld staan; zij kunnen proactief handelen. Wanneer je alleen bedreigingen ziet of naar binnen gekeerd de waan van de dag laat domineren, dan voorspelt dat niet veel goeds. Veranderingen zijn per definitie niet statisch en kunnen diverse gedaanten aannemen. Je kunt niet alles naar je hand zetten, maar door te zien en te snappen welke processen gaande zijn, kunnen belangrijke voordelen worden behaald. Het is zaak de belangen van alle relevante actoren goed te kennen en het spel te spelen. Omgevingsfactoren en algemene trends  worden steeds belangrijker. Ik heb nog geen specifiek onderzoek voor de KNOV gedaan, maar laat ik een meer concrete invulling geven.

• Bunnik 10 juni 2016
• KNOV
• Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen

In algemene zin wordt na een periode van schaalvergroting, grootschalige uitbesteding, functionele verfijning en onpersoonlijk bejegening door middel van ‘spreadsheet’ managers het accent op andere waarden gelegd. Organische groei, kleinschaligheid, persoonlijke verantwoordelijkheid, mantelzorg en participatie zijn begrippen die enorm aan populariteit hebben gewonnen en voor een deel zelfs al in wetgeving worden vervat. In onze disruptieve samenleving verloopt dat echter niet altijd soepel en geleidelijk, maar eerder met horten en stoten, misverstanden en spraakverwarringen. Toch valt het niet te ontkennen dat er sprake is van een switch, een omkering. De aankomende generatie van Millenials werkt anders en wil in vele gevallen breken met het verleden, of minstens met een frisse blik traditionele praktijken kritisch bezien. Dit schept kansen.

De basis van mijn werk ligt net als het uwe: in de huiskamer.

Motivaction is groot geworden door twintig jaar geleden op een andere manier dan de collega bureaus te gaan werken. Wij zijn mensen uit alle rangen en standen thuis gaan bezoeken om met hen te praten over ‘wat beweegt u”. Vier tot vijf uur lange gesprekken om de respondent (de cliënt) te leren kennen. Hoe brengt u uw weekend door; wat is dan belangrijk? Welke rol speelt familie? Zijn vrienden voor u belangrijker dan familie? Wat betekent geld voor u? Wat leest u en waar kijkt u naar?

Welke mensen zijn belangrijke voorbeelden voor u? Honderden van dit soort vragen, waarbij de toelichting eigenlijk belangrijker is dan het antwoord zelf. Aan de inrichting van de woonkamer kan je soms al veel antwoorden afleiden. Steeds meer ervaring maakt dat je al een beeld hebt voordat de cliënt (respondent) één woord heeft gesproken. Met meer ervaring zie je meer, niet om eventuele vooroordelen te bevestigen of direct sociaal maatschappelijk te profileren, maar om je cliënt te begrijpen, te doorgronden. U komt ook bij de mensen thuis en u weet soms al in een split second ‘deze cliënt heeft extra uitleg nodig’, of ‘deze cliënt is erg zorgvuldig en zal mijn aanwijzingen en adviezen proberen vlekkeloos uit te voeren’. In het huidige tijdsgewricht is dit een enorm voordeel. Intramurale instellingen hebben niet dit contact met de cliënt, die wordt ook bijna direct patiënt genoemd. De patiënt moet zich inpassen en aanpassen aan de instelling. U past uw gedrag voor een deel aan, aan de situatie die u aantreft. Dat geeft een hogere graad van participatie, zoals wij dat in Nederland nu graag zien. Is dat een voordeel voor u of niet?

Natuurlijk komt er veel meer kijken bij de dagelijkse praktijk, maar ieder voordeel moet bewust worden gevierd, het sterkt het zelfvertrouwen en de werkwijze en positie van de beroepsgroep.

Motivaction heeft een systeem ontwikkeld om met behulp van een test te bepalen hoe mensen in elkaar zitten, hoe er wordt gereageerd. Met een beperkt aantal vragen kunnen wij vaststellen of de cliënt eerder plichtsgetrouw is of juist veeleisend en rechtenbewust. Of de cliënt eerder warm loopt voor een betere samenleving of vooral uit is op het winnen van status. Ik wil niets veroordelen, maar noem dit omdat het zinnig is als je snel weet hoe je het beste en het snelst je doelen kunt bereiken.

Via Google zie je bij “Mentality’ al snel “Doe de Mentality test”. Binnen 10 minuten heeft u een uitslag en een interieur foto op uw email adres. Natuurlijk klopt dit nooit 100%, maar het geeft wel een duidelijke indicatie die u scherper leert zien. U ziet in de eerste plaats wie u zelf bent en waar uw affiniteiten liggen. Met gelijkgestemde cliënten schakel je sneller dan met ‘anders denkenden’. Dat wist u al, dat is helemaal niet erg. Maar als je weet waar je zelf staat en wie je tegenover je hebt kan je sneller en effectiever je doelen bereiken. Ook kwaliteit is sneller te bereiken met gelijkgestemden, ook vroegtijdige signalering van complicaties merk je doorgaans sneller en adresseer je adequater bij een hoger niveau van gelijkgestemdheid.

Het werk in de zorg en verloskunde wordt er niet makkelijker op. Vergeleken met de oudere generaties wordt de lat steeds hoger gelegd. Waren jonge moeders een paar generaties geleden vooral dankbaar en afwachtend, nu eerder veeleisend en ongeduldig. De relatie wordt eerder op scherp gezet en daar moet je als hulpverlener maar mee om weten te gaan.

Mede doordat in jonge gezinnen beide partners werken en er dus niet altijd tijd is om er voor de kinderen te zijn ontstaat er een schuldgevoel. Schuldgevoel leidt tot complicaties die verschillend kunnen uitpakken: enerzijds mogen de kinderen meer, anderzijds willen vele ouders alle risico’s vermijden en spelen hoog op vanuit een  plaatsvervangende schaamte dat zij er zelf niet altijd zijn. De hulpverlener heeft het dan al gauw gedaan.

Het ‘Forever Young Syndroom’ veroorzaakt onder andere dat ouders alle touwtjes zelf in handen willen houden en moeilijk kunnen delegeren of moeilijk het vertrouwen kunnen geven aan een professional. De aspecten van de onderhandelings- samenleving bevorderen juist weer dat er niet snel genoegen wordt genomen met de uitspraak van de professional. Het lijken anekdotische maatschappelijke veranderingen, maar de invloed op ons en jullie werk is enorm.

Weet wat voor vlees je in de kuip hebt. Een verloskundige aan huis, heeft een sterke basis, waar geen instantie of instelling aan kan tippen. Maar zorg dat je deze voorsprong ook professioneel invult. Ik wens jullie veel succes om dat in praktijk te brengen.

Frits Spangenberg

Het bericht De generatie-switch biedt kansen verscheen eerst op Frits Spangenberg.

YPENBURG • Bij de oprichting van de Vinexwoonwijken in 1995 werden ze een Walhalla voor gezinnen met jonge kinderen genoemd. Maar die kinderen zijn pubers geworden. Voor hen zijn er nauwelijks voorzieningen. En dat leidt volgens socioloog Frits Spangenberg „zo goed als zeker tot problemen.”

door Anna Mees en Vera van Winkelen

Download artikel

Floris zit met Tess en Sanne op een bankje waar ze vroeger speelden. Er is niks meer te doen, klagen ze. „In het buurthuis komen alleen kinderen.

Kijk naar het strandje in Nesselande, een Vinex-wijk bij Rotterdam. Daar zet de politie deze zomer extra mankracht in om overlast te voorkomen. Dronken jongeren intimideerden andere strandbezoekers en zorgden voor geluidsoverlast. Vorig jaar liep het zó uit de hand dat winkeliers hun deuren sloten.

Vandalisme

Spangenberg: “Als jongeren, en vooral jongens, zich sterk vervelen en geen ruimte hebben om zich uit te leven of te sporten, dan is er bijna een aanleiding om vandaliserend en criminaliserend door de wijk trekken. Als je niets doet, kan vandalisme zich versterken. Zeker in Vinexwijken waar overdag weinig sociale controle is omdat ouders aan het werk zijn en er weinig bejaarden zijn.”

Vinex-wijken werden eind jaren negentig ingericht op jonge gezinnen met kleine kinderen. Met de jaren veranderde de samenstelling van de wijken. “Als je halverwege de jaren negentig aan een nest wilde beginnen, settelde je in een Vinexwijk”, zegt Arjen Harbers, stedenbouwkundige bij het Planbureau voor de Leefomgeving.

“De jonge kinderen zijn meegegroeid met de wijk. Het zijn pubers geworden.”

Maar de speeltuinen bleven hetzelfde. En dat terwijl pubers alom vertegenwoordigd zijn in Vinexwijken: 10 procent is er tussen de 15 en 25 jaar oud, blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Volgens Spangenberg hoeft een oplossing voor overlast veroorzakende jongeren niet ingewikkeld en duur te zijn. “In overleg met bewoners moeten er voorzieningen komen. Jongeren hebben de ruimte nodig om zich te vermaken. Dat zijn vaak hele nformele trapveldjes en theehuizen.”

Jeugd nu te groot voor speeltuin

Maar ook het inrichten van speciale hangplekken voor jongeren zijn geen onverdeeld succes. Floris Aldewereld: “Bij ons in het buurthuis in Ypenburg komen alleen kinderen van elf”. In Amsterdam IJburg werd een voetbalveld gesloten. Omwonenden hadden last van het lawaai en het gedrag van jongeren die er tot in de late uurtjes te vinden waren. Het veld werd juist geopend om hangjongeren bezig te houden.

De speeltuin achter het winkelcentrum van de Haagse Vinexwijk Ypenburg ligt er verlaten bij. De bezoekers waar het klimrek ooit voor is gebouwd, hangen al lang niet meer in de touwen. Floris Aldewereld (15) zit op een bankje. De tiener woont nu zo’n vijftien jaar in de wijk. Zijn ouders keken uit naar een groter huis, omdat zijn zusje op komst was.

De speeltuin achter het winkelcentrum van de Haagse Vinexwijk Ypenburg ligt er verlaten bij. De bezoekers waar het klimrek ooit voor is gebouwd, hangen al lang niet meer in de touwen. Floris Aldewereld (15) zit op een bankje. De tiener woont nu zo’n vijftien jaar in de wijk. Zijn ouders keken uit naar een groter huis, omdat zijn zusje op komst was.

Steef Buijs, die begin jaren negentig adviseerde over de Vinexwijken, staat nog steeds achter zijn geesteskind. “Het feit dat jongeren er weinig te doen hebben, ligt aan het jeugdbeleid van de gemeenten.”

Het bericht Pubers verpieteren in Vinex verscheen eerst op Frits Spangenberg.

De laatste kinderen uit Generatie Y (geboren tussen grofweg1980 en 2000) moesten nog ter wereld komen. toen sociologen uit binnen- en buitenland de eerste studies over hen publiceerden. Een van de eerste onderzoeks- rapporten in Nederland zette de toon. Op de cover staan de cartoonfiguren Fokke en Sukke. Die zich aanmelden voor Artsen zonder Grenzen: “Hebben jullie niet een rampgebied waar je een beetje mooi kunt snorkelen?”

Dat beeld is in de loop der jaren redelijk overeind gebleven. Generatie Y is beschreven als authentiek. sociaal. gedreven en maatschappelijk betrokken. Maar ook als gemakzuchtig. snel afgeleid en veeleisend. Een vat vol tegenstrijdigheden kortom. Misschien ook niet vreemd. als je beseft dat het over bijna een kwart van de Nederlandse bevolking gaat.

Zin en onzin

Mag je over zo’n grote groep mensen überhaupt wel zulke uitspraken doen? Socioloog Frits Spangenberg. Oprichter van onderzoeksbureau Motivaction en mede-auteur van ‘De grenzeloze generatie: erkent dat generatieonderzoek er in de loop der jaren niet makkelijker op is geworden. “De wereld is veranderd, er is veel meer diversiteit in opvattingen. waarden en normen. En als je onderzoek niet goed opzet. kun je de plank behoorlijk misslaan. Maar ik ben ervan overtuigd dat je nog steeds zinvolle uitspraken kunt doen”. Voorwaarde is wel dat je alert bent op zowel overeenkomsten als verschillen binnen deze generatie. Sommige kenmerken zijn immers gebonden aan de levensfase waarin mensen zich bevinden. “Generatie Y omvat zowel roekeloze pubers als risicomijdende jonge ouders. De generatie verandert zelf in de loop der jaren ook, dus je moet onderzoek regelmatig herhalen”.

Toch hebben die op het eerste gezicht zo verschillende groepen ook iets gemeen. “Generatiedenken heeft als uitgangspunt dat mensen op basis van gedeelde ervaringen een grondhouding ontwikkelen die hun leven lang overeind blijft. Een voorbeeld: de generatie die de oorlog meemaakte, werd over het algemeen gekenmerkt door zuinigheid en veel plichtsbesef’ Uitzonderingen zijn er altijd, soms zelfs extreme uitzonderingen. Maar zulke fundamentele patronen blijken uit langjarig onderzoek volgens Spangenberg heel afgetekend en constant.

Niet snel tevreden

Het World Insurance Report 2016, van CapGemini en Efma, laat zien dat het een hele kluif is om bij Generatie Y hoge tevredenheidsscores los te peuteren. Terwijl onder oudere generaties meer dan de helft van de ondervraagden een positieve ervaring met verzekeraars rapporteerde, was dit onder Generatie Y maar een derde.

Een belangrijke route naar meer tevredenheid onder deze generatie is door vaker en geïntegreerd te communiceren, op meerdere platforms. Jongeren benutten álle communicatiekanalen en willen per saldo veel vaker dan oudere generaties contact leggen (2,5 keer zo vaak). Een stok achter de deur signaleert het onderzoek óók: Generatie Y staat namelijk mee dan oudere generaties open voor nieuwe, niet -traditionele aanbieders van verzekeringsproducten, zoals start-ups of grote Tech bedrijven.

Digitaal en mondig

De ervaring die Generatie Y gemeen heeft, is onder meer dat men opgroeide met pc, internet en tablet. ‘Internetgenerat ie’ is een veelgehoorde omschrijving. maar die dekt de lading niet helemaal. vindt Spangenberg. “Deze generatie is daarnaast ook opgegroeid in een t ijd van ongekende voorspoed. Generatie Y is over het algemeen veel mondiger, rechtsbewust en veeleisend. Individualist isch en heel erg gewend aan gemak”.

Die twee kanten – digitaal georiënteerd en veeleisend – kenmerkt Generatie Y ook als consument van verzekeringsproducten (zie kader). Ze rapporteren veel minder vaak positieve ervaringen, en zijn er snel bij om negatieve ervaringen via social media te delen. Sowieso hebben ze een grote behoefte aan véél communicatie. Spangenberg vermoedt dat dit deels samenhangt met het feit dat deze generatie over het algemeen pragmatischer is. “Ze willen op hun manier geïnformeerd worden en communiceren, op het moment dat ze met een vraag zitten. Maar ook zijn ze pragmatischer in de zin dat ze verantwoordelijkheid sneller elders leggen, en sneller klachten delen”.

Je kunt het pragmatisme noemen, het is ook een vorm van hoog rechtsbewustzijn. “Deze generatie is over het algemeen assertiever, en richting verzekeraars zullen ze dat ook zijn. Ze zullen sneller vinden dat ze recht hebben op een schadevergoeding en eerder hun beklag doen als ze het gevoel hebben dat hen tekort gedaan wordt. Zeker met de macht van social media binnen handbereik. Het betekent ook een hogere kans op impulsief en niet-reëel claimgedrag. Dat is natuurlijk geen nieuw verschijnsel, maar veel Millennials zullen er verhoudingsgewijs wel sneller toe geneigd zijn”.

Een generatie, meerdere gezichten

Of een individuele Millennia! ook echt aan dit beeld voldoet, hangt af van tal van andere factoren. Spangenberg benadrukt dat de gedeelde ervaringen wel een belangrijk stempel op generatie Y drukken, maar dat je voor echt inzicht nog een niveau dieper moet kijken. “In de vormende periode van hun leven doet een generatie niet alleen een gemeenschappelijke identiteit op, er ontstaan ook verschillen op het gebied van waarden, normen en drijfveren. Die hebben een enorme impact op hoe iemand daadwerkelijk in het leven staat, en dus ook hoe hij zich als consument opstelt”.

Om die belangrijke factor in beeld te krijgen, maakt Motivaction gebruik van het ‘Mentality’-model. Dat maakt onderscheid tussen verschillende typen mensen, ingedeeld naar persoonlijke opvattingen en waarden. De verschillende typen persoonlijkheden zie je in alle generaties terug, maar wel in verschillende verhoudingen.

Met andere woorden, ook onder Generatie Y bevinden zich traditionele of ‘plichtsgetrouwe’ consumenten, die eerder geneigd zijn loyaal te zijn aan een merk of bedrijf. Alleen zijn het er verhoudingsgewijs veel minder.

Ze willen maatwerk

Dat wil niet zeggen dat je als verzekeraar geen band meer kunt opbouwen met de overgrote meerderheid van niet-plichtsgetrouwe Generatie Y’ers.”. Alleen moet je het anders aanpakken. Vroegere generaties baseerden die loyaliteit op een vaag onbewust gevoel van solidariteit en gemeenschapszin. Nu zul je er meer voor moeten doen. Aan hun veeleisendheid tegemoet komen, in elk geval. Dat betekent bijvoorbeeld ook rekening houden met het feit dat deze generatie in zekere zin egocentrischer is dan eerdere generaties. Veel verzekeringsproducten waren altijd gebaseerd op de ‘one-size-fits-all‘-gedachte’. Dat concept zal de komende jaren sterker onder druk komen te staan. Deze generatie wil maatwerk”.

Van creatieveling tot challenger

De ene Millennial is de andere niet. In een grootschalig onderzoek, onder 48.000 jongeren in meer dan 20 landen, maakt Motivation onderscheid tussen vijf ‘mentaliteitstypes’:

• Creatives: vrijdenkers, idealisten die veel waarde hechten aan persoonlijke ontwikkeling en cultuur.
• Challengers: carrièregerichte mensen met een fascinatie voor geld, risico’s en avontuur.
• Achievers: ondernemende netwerkers die veel waarde hechten aan gezien en gemeenschap.
• Conservatives: familiemensen die traditie, etiquette en structuur hoog in het vaandel hebben staan.
• Socializers: mensen op zoek naar structuur, entertainment, vrijheid en familiewaarden.

Het risico voor marketeers en strategen is dat ze zich te veel op één segment richten. Dit is met name van belang bij het introduceren van nieuwe, disruptieve technologie of producten. Marketeers en strategen zijn vaak erg gefocust op de creatives. Maar uit het onderzoek blijkt dat lang niet altijd de early adopters zijn waar ze vaak voor gehouden worden: dat zijn de wat minder prominente challengers en achievers. Die vertegenwoordigen samen ruim de helft van hun generatie. Maar zijn voor andere prikkels gevoelig dat hun ‘creatieve’ generatiegenoten.

Schademillennials voor de spiegel

Herkent Generatie Y het beeld dat van hen geschetst wordt? Zien ze zichzelf als een ander type consumenten dan eerdere generaties? En wat betekent dit voor verzekeraars? We vroegen het twee jonge professionals uit de schadewereld.

“De Uber-generatie neemt geen genoegen met ‘nee’”

Michael van den Toorn (25). Schadebehandelaar Brand, transport en aansprakelijkheid

“Onze generatie is anders als consument. Minder loyaal. Je doet heel uitgebreid research, zowel naar kwaliteit als naar de laagste prijs. Daardoor komen je maatstaven steeds hoger te liggen. Dus ik geloof wel dat je kunt stellen dat onze generatie kritischer en veeleisender is. Ik ben eraan gewend dat ik niet naar de winkel hoef voor een paar voetbalschoenen. maar online tien paar bestel en er één houd. De Zalando-manier, zeg maar.

De technologische veranderingen bieden verzekeraars overigens ook kansen. Ik denk dat er nieuwe schadesegmenten ontstaan. Denk bijvoorbeeld aan het verzekeren van dataverlies of de reputatieschade die daaruit voortkomt. Op de zakelijke markt begint dat nu van de grond te komen, maar uiteindelijk krijgt iedereen daarmee te maken. Dus ook voor particulieren wordt dat een relevante schadecategorie. Daarnaast ontstaan er voor verzekeraars kansen door de ontwikkelingen rondom 3D-printing. Hierdoor kan onder andere schadeherstel sneller en goedkoper worden uitgevoerd.

Als verzekeraar kun je nog steeds klanten binden, maar dan moet je wel goed naar de consument luisteren. De maatschappij verandert en de behoeften van jongeren veranderen hierin mee. Als consument worden alternatieve aanbieders als Uber en Airbnb steeds gewoner, maar wil je de bijbehorende risico’s ook graag verzekerd hebben. Dat je dat niet zou kunnen, is volgens een moderne kritische consument niet meer van deze tijd. Doet de ene verzekeraar het niet, dan doet zijn buurman het wel!

“Geen antwoord binnen 2 uur? Heel slecht.”

Bjorn Jalvink (27), Business Developer Schade- en inkomensverzekeringen bij een volmacht bedrijf

“Misschien is onze generatie wel een beetje verpest door al het gemak. Ik weet niet beter dan dat ik op elk moment mijn banksaldo kan checken. En dat ik snel antwoord op vragen krijg. Als je op een tweet niet binnen twee uur reactie hebt, is dat heel slecht. En je legt de lat hoog voor bedrijven. Online reviews zijn heel belangrijk: alles onder de 7, daar kijk ik niet eens naar’.’ Ik denk dat verzekeraars jonge klanten positief kunnen verrassen door proactiever om te gaan met alle data. Denk aan cross-se Hing van diensten, toegesneden op hun risicoprofiel. Maar dan wel gedoseerd en relevant. Ik zit zelf als consument ook niet op al die nieuwsbrieven met aanbiedingen te wachten. Maar als mijn energieleverancier me een slimme meter aanbiedt, spreekt me dat wel aan. Waarom? Het is concreet, het bespaart me geld en het heeft ook nog eens een mooi gadgetgehalte.

Wat voor schadeverzekeraars ook relevant is: autobezit is voor mijn generatie veel minder vanzelfsprekend is. In mijn vriendenkring heeft lang niet iedereen een auto. Dat was vroeger ondenkbaar: je rijbewijs halen betekende een auto voor de deur. Maar als ik zie dat voor het appartementencomplex waar ik woon altijd negen auto’s geparkeerd staan, denk ik: met een paar deelauto’s heeft iedereen altijd de beschikking over een auto. Gevolg van die trend is dat de markt voor autoverzekeringen verder zal krimpen. Hoe je als verzekeraar op die trend moet inspelen? De traditionele markt moet hoge service bieden, inspelen op nichemarkten, zoals klassiekers of hobbyclubs. Maar ook moet je als verzekeraar alert zijn op nieuwe schadecategorieën, zoals cyberverzekeringen”

Het bericht “Aangenaam, Generatie Y” verscheen eerst op Frits Spangenberg.

Kinderen krijgen het volgens adviesbureau McKinsey niet meer automatisch beter dan hun ouders.

Natasja de Groot – Rotterdam

Volgens het McKinsey-rapport hebben in de crisisjaren vele honderden miljoenen burgers hun inkomen zien stagneren of zelfs licht dalen. De voorspelling is dat de millennials de prijs gaan betalen; ze zullen een lagere levensstandaard opbouwen dan de voorgaande generaties. Frits Spangenberg, geboren in 1948, is socioloog en oprichter van Motivaction, een bureau dat peilt wat er leeft onder de mensen. Hij is gefascineerd door de verschillen tussen generaties.

Al in 1973 riep premier Den Uyl: onze kinderen krijgen het slechter dan wij. Wat denkt u: zal het nu werkelijk zo zijn?

Frits Spangenberg:
“Het is niet voor het eerst dat we dit horen. Maar wat hebben we het met z’n allen gemiddeld veel beter gekregen dan in 1973. Ik geloof wel dat het waar is wat McKinsey nu heeft becijferd. De jongere generaties gaan het economisch slechter hebben.”

Hoe gaat dat uitpakken voor onze samenleving?

Frits Spangenberg:
“Het is een relatief probleem.”

Hoe bedoelt u?

Frits Spangenberg:
“Mijn ouders leerden mij: als je verhuist, kun je twee jaar niet met vakantie, dan moet je eerst sparen. Jongeren worden gek als je ze dit vertelt. Ze willen na de verhuizing meteen nog even naar Thailand om bij te komen.”

Gemiddeld inkomen Nederland gedaald

Als het kan, waarom ook niet?

Frits Spangenberg:
“Jongeren groeien op in een tijd dat alles kan. Een vakantie, een nieuwe smartphone en nieuwe sportschoenen. Ze vergeten dat hun ouders en grootouders hard hebben gewerkt en gespaard.”

Nu al bezwijkt een deel van de jongeren onder sociale of maatschappelijke druk, hoe moet dat dan straks?

Frits Spangenberg:
“Vroeger kreeg je een burn-out als je vijftig was, nu als je twintig bent. Jongeren willen te veel, eisen te veel van zichzelf, daar kunnen ze niet aan voldoen. Hun verwachtingen van werk en privé zijn niet zelden irreëel.”

Eigenlijk kunnen jongeren wel een schop onder hun kont gebruiken?

Frits Spangenberg:
“We hebben ze erg gepamperd. Dan zullen ze het misschien in de toekomst financieel minder krijgen en die wintervakantie moeten laten schieten. Is dat nou erg? Vetzucht is een probleem in Nederland en niet honger! Het is niet verkeerd als ze leren dat niet alles komt aanwaaien.”

U heeft wel erg makkelijk praten…

Frits Spangenberg:
“Ik heb het nu erg goed, maar als kind had ik maar één broek en één paar schoenen. Ik heb altijd hard gewerkt en gespaard. Omdat ik altijd rekening houd met slechtere tijden.”

Lang niet alle jongeren is het komen aanwaaien… Neem jongeren die opgroeien in achterstandswijken.

Frits Spangenberg:
“Dit is een veel urgenter en nijpender probleem waar het rapport niet op inzoomt: gezinnen die in een uitkeringssituatie zitten. 10 tot 11 procent van de Nederlanders leeft onder de armoedegrens. Hun kinderen belanden vaak ook in armoede. Armoede lijkt wel overerfbaar. Gelijke kansen klinkt mooi, maar in de praktijk valt dat erg tegen.”

Een tweedeling?

Frits Spangenberg:
“Ook dit heeft te maken met onze pampercultuur. We houden mensen die een uitkering ontvangen in de greep. Zij denken veelal dat het geld gratis is, dat ze er recht op hebben. O wee, als het minder wordt of als je begint over een tegenprestatie. Het sociale vangnet is ooit bedoeld om mensen omhoog te trekken, maar het heeft mensen juist afhankelijk gemaakt. Het lijkt een soort levenslange belofte te worden, maar eigenlijk is het gevangenschap.”

Bent u nog ergens wél optimistisch over?

Frits Spangenberg:
“Ja, dat er heel veel slimme en wendbare jongeren zijn die zich razendsnel kunnen aanpassen aan situaties.”

Het bericht Straks is het waar: vroeger was alles beter verscheen eerst op Frits Spangenberg.

Frits Spangenberg, macro-socioloog en oprichter van Motivaction geeft een toelichting en duiding (geredigeerde tekst van het interview met een aantal feitelijke aanvullingen):

“Bloed is goed – pijn is fijn – onderkoeling is de bedoeling” vrij naar mijn personal trainer Martijn Kievit

• Radio 1
• Zondag 31 juli 2016
• 15:00 – 16:00
• Vondel C.S.

Beluister het fragment

VERRUWING EN VERVREEMDING

Inderdaad zien wij in onze jaarlijkse Mentaliteitsmonitor een toename van verruwing, een sterkere geweldsfascinatie, meer aandacht voor prestaties, een behoefte aan meer hiërarchie en een toenemende tolerantie. In tijden van onzekerheid willen burgers meer voor zichzelf opkomen, een duidelijke structuur en leiding zien; maar ook meer ambities nastreven, zelfredzamer zijn en ‘er moet meer kunnen’. Het receptief zijn voor externe prikkels, zoals avontuurlijke activiteiten, extreme sporten, exotische reizen en spannende producten lijkt goed te passen in de behoefte om even afgeleid te zijn van het keurslijf van de (over-) gereguleerde samenleving.

Vandaag hoorden wij op het ANP nieuws dat het aantal ongevallen in de Bouw is toegenomen. Dat kan deels worden verklaard uit bovenstaande ontwikkelingen. Installaties of apparaten zijn niet onveiliger geworden, maar door individualisering overschatten steeds meer mensen hun eigen kunnen en worden regels genegeerd. Bovendien verstaan lang niet alle bouwvakkers de Nederlandse taal. Wij hoorden deze week ook dat er dit jaar meer zwemmers in open water zijn verdronken. Veelal op locaties waar zwemmen verboden was. Regels en voorschriften worden steeds minder effectief.

Hoe moet onze overheid hiermee omgaan ? Onze overheid zit met de handen in het haar en voert een hopeloze strijd op een heel ander gebied: ‘The War on Drugs’. Terwijl een groeiende meerderheid van de bevolking inmiddels weet dat alcohol en tabak een grotere gezondheidsbedreiging vormen blijkt de overheid vastgeroest in haar heksenjacht die de criminaliteit bevordert. Het illustreert de afstand en vervreemding tussen overheid en burgers.

OVERLEVINGSPRIKKELS

Het is nog maar relatief kort (50 – 60 jaar) dat wij om zo mogelijk alle risico’s en gevaren uit te bannen de samenleving zo sterk hebben gereguleerd dat het voor de mannen niet meer nodig is constant alert te zijn om het gebied te moeten verdedigen of op jacht te gaan om eten op de plank te krijgen. In het Midden Oosten, met name Syrië zullen weinig mensen zich bezig houden met extreme sporten. Overleven is daar een dagtaak. In onze samenleving zijn die overlevingsprikkels niet alleen weg genomen, er zijn nu zelfs teveel verbod- en gebodsborden, regels, protocollen en voorschriften. Niet te zwaar tillen, niet te lang of te hard werken, geen risico’s nemen. Pas op. Weest gewaarschuwd. Code oranje. Blijf thuis. Gevaren worden uitgebannen en prikkels tot een minimum gereduceerd anders wordt de verantwoordelijke overheid of het faciliterende bedrijf wel aansprakelijk gesteld en een indrukwekkende schadeclaim ingediend. Is dit een samenleving waarin iedereen zich prettig voelt?

DISCRIMINEREN NAAR VITALITEITSBEHOEFTEN

Burgers hebben hun eigen opvattingen over wat zij prettig vinden, er is wel degelijk een zekere behoefte aan regulering, maar paradoxaal genoeg ook aan meer prikkels. Motivaction onderzoekt dit al vele jaren in Nederland (Mentality) en in 23 andere landen (Glocalities 26.000 interviews). Die behoefte aan prikkels verschilt per persoon. Op basis van de vele interviews is het mogelijk een segmentatie te maken, wij kunnen discrimineren tussen 5 vitaliteitsgroepen:

1. Balanszoekers werken aan een vitale levensstijl met minder stress, sporten met plezier graag in de buitenlucht en zien dat ook als een geestelijke verrijking. Yoga en Mindfulness sluiten daar ook goed op aan.
2. Recreatieve bewegers trekken er graag op uit om te wandelen, te fietsen of te zwemmen. Plezier in de groep gaat voor de sportieve prestaties.
3. Sportkijkers zijn het minst sportief. Minder eten zou hun vitaliteit al aanzienlijk bevorderen.
4. Flexsporters typeren zichzelf als impulsief en met een hang naar afwisseling. Als hun werkgever een activiteit organiseert zijn zij de eersten die intekenen.
5. Prestatiegerichte socializers stellen zich ambitieuze doelen, wisselen graag af maar willen er ook goed uitzien. Sportscholen zijn hier een ideaal domein.

In de praktijk hebben de meeste mensen van ieder segment een aantal eigenschappen, maar wel met een tamelijk vaste volgorde en prioriteitenstelling. Er is nog geen statistisch herkenbare groep die groot genoeg is om de extreme sporter een plek te geven, maar dit wil zeker niet zeggen dat het niet een groeiende trend is. Met de jaarlijkse Motivaction metingen volgen wij belangstelling, sympathie en feitelijke beoefening op de voet. Een operationeel probleem hierbij is de definitie van het begrip ‘extreem’. Is een marathon extreem ? Je kunt toch altijd en op ieder moment uitstappen? Is het skiën buiten de pistes extreem? Risico’s nemen wordt vaker als ‘cool’ beoordeeld dan een intelligente analyse, maar opvattingen over risico’s zijn weer sterk aan inflatie onderhevig.

INTERNATIONAAL

Europa neemt wat betreft extreme sporten een bescheiden plaats in. Maar in Brazilië, Turkije, Indonesië en Mexico staan extreme sporten relatief hoog op de agenda. Dit hangt samen met de grotere aanwezigheid (dan in Europa) van mensen die een ‘achievement’ levensstijl nastreven, (zij vormen de motor van de samenleving en zijn zich sterk bewust dat je met ambities en status meer bereikt). Evenals de ‘challengers’ (zij zijn de uitdagers van de samenleving, gericht op disrupties, innovaties en het zoeken van oplossingen) en  de ‘creatives’ (zij zijn de inspiratoren van de samenleving). Dit is belangrijk om te weten, omdat bovengenoemde drie segmenten eerder onze handelspartners zijn dan de niet minder sympathieke traditionelen of conservatieven. ‘Achievers’, ‘Challengers’ en ‘Creatives’ spreek je nu eenmaal op een andere manier aan. Zij zijn  gevoeliger voor de archetypen ‘Rebel” (zaken omgooien, disrupties toejuichen en eventueel oude structuren vernietigen); de ‘Explorer’ (zoeken naar het onbekende) en de ‘Hero’ (waar een wil is is een weg). Traditioneel ingestelde burgers overtuig je sneller met het afgeven van garanties, conservatieven met een stap-voor-stap plan. Achievers, Challengers en Creatives zijn eerder te overtuigen door aantrekkelijke, succesvolle  mensen en zij worden graag aangesproken op hun zelf overtuiging, dus hun eigen kracht.

VENIJN IN DE STAART

De samenleving verandert in rap tempo en die verschuiving kan worden getypeerd als een borderlinisering en narcistisering (meer borderline en meer narcistische eigenschappen). Steeds meer mensen hebben de neiging meer met zichzelf bezig te zijn en hun onredelijkheid en ongeduld naar anderen de vrije loop te laten. Natuurlijk is hier van alles aan te doen, maar dan zullen wij het eerst eens moeten worden of bovenstaande diagnose klopt.

Het bericht Extreme sporten verscheen eerst op Frits Spangenberg.

Auteurs

• Frits Spangenberg
• Peter Jobsen

Download het rapport.

Extramuralisering is niet voor iedere oudere een optie

De afgelopen jaren hebben overheid en samenleving veel aandacht geschonken aan het langer zelfstandig laten wonen van ouderen. Extramuralisering kan bij de meeste stakeholders op veel draagvlak rekenen omdat meerdere trends elkaar versterken:

• De overheid maakt zich zorgen over de financiële houdbaarheid van intramurale ouderenzorg.
• Binnen de oudste leeftijdsgroep voltrekt zich een wisseling van de wacht: een nieuwe generatie ouderen hecht meer dan ooit aan zelfstandigheid.
• Technologie maakt langer zelfstandig wonen steeds goedkoper en comfortabeler, denk hierbij bijvoorbeeld aan gebruiksvriendelijke trapliften en persoonsalarmering.

Het percentage ouderen dat in een verzorgingshuis woont daalt gestaag. De eerste verzorgingshuizen hebben al met leegstand te maken. En hoewel het langer thuis wonen soms letterlijk met vallen en opstaan gaat, is de trend dat nog meer ouderen zelfstandig blijven wonen. Maar zelfs een krachtige trend als deze loopt op termijn tegen zijn grenzen aan. Er blijft een groep ouderen voor wie (geheel) zelfstandig wonen geen optie is omdat hun lichaam of hun geest dat eenvoudigweg niet toelaat. Zij zijn aangewezen op intensieve zorg in een verpleeghuis dan wel een andere vorm van leven in een intramurale setting.

De opgave om voor deze groep in voldoende kwalitatief goede zorg te voorzien is immens, zowel in medische als in financiële zin. Deze opgave wordt gezien de ‘dubbele vergrijzing’ (een stijging van het aantal tachtigjaren) alleen maar groter. Maar uiteindelijk zit de grootste uitdaging niet in het aanbieden van voldoende goede en betaalbare zorg, hoe lastig dit op zich al is te realiseren. De centrale opgave is: hoe is de kwaliteit van leven van ouderen die zijn aangewezen op intramurale ouderenzorg wezenlijk te verbeteren?

Motivaction brengt al meer dan dertig jaar de wensen van ouderen in kaart. We signaleren een grote kloof tussen hoe de intramurale zorg nu is georganiseerd en de behoeften van ouderen en hun naasten. Deze kloof zal bij ongewijzigd beleid alleen maar groter worden. Waarom slagen verpleeghuizen er zo slecht in om tegemoet te komen aan de wensen van hun bewoners? Motivaction maakt een korte probleemanalyse en komt met een aantal oplossingsrichtingen om de kwaliteit van leven van bewoners te verbeteren. Wij zien dat de huidige problemen van de sector niet alleen het gevolg zijn van een gebrek aan geld en capaciteit. Vandaar dat ook de oplossingen in andere richtingen moeten worden gezocht.

Het verpleeghuis: een terecht imagoprobleem?

Het verpleeghuis jaagt de gemiddelde Nederlander ronduit angst aan. Misschien omdat het ons confronteert met onze eigen sterfelijkheid en het verval dat ouder worden met zich meebrengt? Nederland kent een dominante jeugdcultuur waarin we het feit dat iedereen een keer oud wordt en uiteindelijk zal sterven zoveel mogelijk proberen weg te duwen. Maar ook de verpleeghuizen zelf helpen doorgaans niet mee aan een positief imago. Te veel verpleeghuizen presenteren zich als introverte instituten, deprimerende plaatsen waar je alleen naartoe gaat om dood te gaan of om iemand te bezoeken die daarmee bezig is. Veel mensen slaan die ‘wachtkamer van de dood’ dan ook het liefst over. Uit recent onderzoek van Motivaction blijkt dat 55 procent van de mensen in de leeftijd van 55 t/m 70 het eens is met de stelling: Wanneer ik als ik oud ben iets ga mankeren, ga ik liever dood dan dat ik in een verpleeghuis moet gaan wonen.

Het huidige karakter van het verpleeghuis werkt niet alleen negatief voor bewoners. Ook voor familie, medewerkers en vrijwilligers schiet het verpleeghuis tekort. Ondanks het harde werken van velen binnen de sector is het in wezen een achtergebleven domein. Niet aantrekkelijk om er te wonen, niet aantrekkelijk om er te werken en al helemaal niet aantrekkelijk om er als vrijwilliger aan de slag te gaan. Niet handig in een tijd waarin familie en vrijwilligers een grotere rol moeten spelen in de zorg voor ouderen én waarin op termijn weer moet worden gevochten om de meest talentvolle werknemers. Kortom: zeker nu de vergrijzing de verpleeghuiszorg tot een ‘groeimarkt’ maakt, schreeuwt Nederland om nieuwe concepten die een combinatie bieden van intensieve zorg en aangenaam wonen.

Probleemanalyse: te groot, te standaard en te gemedicaliseerd

De afgelopen jaren is er veel naar buiten gekomen over misstanden in de verpleeghuiszorg. En uiteraard: hoogkwalitatieve zorg is uiteraard een basisvoorwaarde voor kwaliteit van leven. Maar er zijn meer oorzaken voor de lage waardering van het verpleeghuis. Aan die ontevredenheid liggen bredere maatschappelijke ontwikkelingen ten grondslag die niet alleen bepalend zijn voor de waardering van het verpleeghuis, maar ook voor bredere maatschappelijke onvrede. Het zijn de wezenlijke conflicten van onze tijd die in de setting van het verpleeghuis pregnant tot uiting komen.

Veeleisendere burgers ← → achterblijven comfort verpleeghuis slechts één oorzaak

Vaak wordt gezegd dat de ontevreden ‘ calculerende burger’ steeds veeleisender is en dat het verpleeghuis daarom niet meer voldoet. De eerste grootschalige verzorgingshuizen ontstaan rond het midden van de zestiger jaren en boden voor de generatie die er toen aan toe was een niet eerder vertoonde luxe. Centrale verwarming, warm en koud stromend water, een lift, dat hadden de ‘oudjes’ van toen lang niet allemaal in hun eigen woning. Het verzorgingshuis was in die zin in vele gevallen een upgrading. Door de stormachtige ontwikkeling van de koopkracht wordt het comfortniveau van het verzorgings- dan wel verpleeghuis echter al lang niet meer als een upgrading ervaren. Maar alleen het achterblijven van het comfortniveau van het verpleeghuis aanwijzen als oorzaak voor de afkeer die mensen hebben van het verpleeghuis is te eendimensionaal. Om bij de kern van het probleem te belanden moeten we juist ook naar niet materiële zaken kijken.

1. Standaardisatie ← → verscheidenheid in leefstijlen

Het verpleeghuis, maar ook veel andere maatschappelijke organisaties zetten in op standaardisatie en efficiëntieverbetering als sleutel tot het bieden van meer en betere zorg. Dit terwijl de verscheidenheid aan waarden, wensen en leefstijlen binnen de Nederlandse bevolking steeds groter wordt. Klanten zijn niet meer zoals hun grootouders. Betekende in grootouders tijd pensioen een welverdiende rust achter de geraniums, de huidige ouder wordende generaties willen met alles zoveel mogelijk doorgaan en actief blijven. Niet alleen omdat dit hen helpt langer gezond te blijven maar met name omdat zij een wezenlijk andere leefstijl hebben dan de ouderen vóór hen. In de praktijk is daarbij weinig verschil tussen ouderen met een hoge of lage sociaaleconomische status: ook ouderen die minder dan gemiddeld te besteden hebben zullen meer eisen stellen dan hun voorgangers en langer actief willen blijven.

Belangrijkste reden voor deze veranderende invulling van de ‘oude dag’ is de generatiewisseling onder ouderen. Waar de vooroorlogse generatie (geboren tussen 1910 en 1930) nog gekenmerkt wordt door sobere en plichtsgetrouwe traditionele waarden, is de stille generatie geboren tussen (1930 en 1940) al veel meer gewend aan en gesteld op materieel comfort en genieten van het leven. 2021 is een belangrijke mijlpaal. In dat jaar komen de eerste vertegenwoordigers van de protestgeneratie (geboren tussen 1941 en 1955) in hun tachtigste levensjaar. En daarmee kunnen we op middellange termijn een geheel nieuw type oudere binnen de intramurale ouderenzorg verwelkomen, één die zichzelf en zijn of haar omgeving continu wil blijven uitdagen.

Deze nieuwe generatie ouderen zal de komende jaren een grotere plaats voor zichzelf opeisen. Zij lopen te hoop tegen het idee dat mensen die de zestig gepasseerd zijn weinig meer hebben toe te voegen en maar het beste kunnen gaan ‘afbouwen’. De protestgeneratie is veel minder volgzaam dan eerdere generaties en blijft ook op hoge leeftijd tegen het gezag aanschoppen. Ze zullen zich dan ook hard maken voor ‘bejaardenemancipatie’ en zich letterlijk en figuurlijk niet laten ‘wegstoppen’.

Zet deze generatiewisseling eens naast de huidige gang van zaken binnen de intramurale ouderenzorg. Hoeveel valt daar te genieten? Is het een omgeving waar je ondanks je beperkingen wordt uitgedaagd? De noodzaak voor aanpassing van de intramurale ouderenzorg in het algemeen en de verpleeghuizen in het bijzonder wordt met deze aanstormende generatie in ieder geval alleen maar groter.

2.Professionalisering ← → meer ruimte voor mantelzorgers en vrijwilligers

In onze maatschappij is lange tijd steeds meer verantwoordelijkheid overgedragen aan professionals, waarbij steeds minder werd verwacht van bewoners zelf, dan wel de mensen om hen heen. Nu zien we in het kader van de participatiesamenleving een kentering van deze ontwikkeling. Er wordt juist meer van mantelzorgers en vrijwilligers verwacht. Op zich is dit een positieve ontwikkeling. Het welbevinden van mensen hangt niet alleen van de zorg van professionals af, maar met name ook van de mate waarin zij in contact staan met de mensen die voor hen belangrijk zijn. Door anderen weten zij zich nog altijd verbonden met de wereld buiten de muren van het verpleeghuis.

Echter: er worden weliswaar zorgtaken van professionals naar niet-professionals verschoven, maar de zeggenschap over hoe die zorg er in de praktijk uit moet zien ligt nog eenzijdig bij de professionals die – vaak genoeg tegen hun zin – zijn gebonden aan rationeel geformuleerde protocollen en regels. Dit terwijl mantelzorgers en vrijwilligers juist vanuit de emotie naar de zorg voor hun naaste kijken. Dit leidt tot frustratie over en weer: medewerkers in de zorg klagen over overmatig assertieve familieleden en die zijn op hun weer ontevreden over de betutteling van het personeel.

3. Medicalisering ← → aandacht voor de mens

De samenleving medicaliseert: op kinderen met afwijkend gedrag wordt al snel een van een afkorting voorzien etiketje geplakt, zodat een vast omschreven behandelplan kan worden uitgerold. Maar een probleem van de medische professie is dat mensen vaak gelijk worden gesteld aan hun aandoening. Uiteraard is een diagnose van belang om kwetsbare mensen goede zorg te geven, maar te vaak lijkt de sector een blinde vlek te hebben voor de persoon die achter de ziekte schuilgaat.

Ook wie naar een verpleeghuis verhuist, wordt niet opeens zijn of haar ziekte, maar blijft in de eerste plaats een uniek mens dat ondanks beperkingen toch door wil gaan met leven. Te weinig aandacht voor de mens leidt bovendien vaak tot versterkte afhankelijkheid: bij mensen die eenmaal in de rol van ‘patiënt’ zijn gezet, is te zien dat zij vaak al na een paar weken steeds minder zelf kunnen en zichzelf steeds afhankelijker gaan opstellen. Van controle over je leven ga je naar je leven ondergaan. En hoe minder je zelf in de hand hebt, hoe meer je over dingen kunt klagen.

Ergens is het ook wel logisch dat het sociale aspect van zorg de afgelopen decennia zo is verwaarloosd. Net als in veel andere sectoren verdween de mens soms uit beeld door de ongekende technologische en wetenschappelijke ontwikkelingen. De kosten voor zorg namen daarmee navenant toe, wat nu extra druk zet op de budgetten die niet bedoeld zijn voor ‘cure’ maar voor ‘care’.

Overkoepelend probleem: hang naar schaalvergroting ← → wens tot kleinschaligheid

Eén van de grootste conflicten van onze tijd zien we terug in elk van de hierboven gesignaleerde problemen: de botsing tussen het vertrouwen in meer schaalvergroting bij overheid en instellingen versus de behoefte van mensen aan herkenbaarheid, kleinschaligheid en maatwerk. Elke oplossingsrichting om de verpleeghuiszorg te verbeteren, zal dan ook moeten bijdragen aan een oplossing voor dit conflict.

Veranderingsrichtingen

Wij hebben niet de pretentie kant en klare oplossingen te bieden, daarvoor is de zorg te complex. Wel willen we een aantal richtingen aangeven die van belang zijn bij een verhoging van de kwaliteit van leven voor ouderen binnen de intramurale zorg

1. Meer aandacht voor verschillen in leefstijlen

Er dient meer aandacht te zijn voor de verschillen in wensen en waarden tussen bewoners. Gedurende je werkzame of gepensioneerde leven zijn er veel keuzemogelijkheden en dat werden er de afgelopen jaren alleen maar meer. Waarom dan als je zorg nodig hebt opeens genoegen moeten nemen met ‘one size fits all’?

Dit betekent meer differentiatie in de sfeer, aankleding, voorzieningen en locatie. Tussen de verpleeghuizen van de toekomst moeten grote verschillen bestaan. Rust is voor sommige doelgroepen aantrekkelijk, andere centra zijn juist ervaringsexplosies. Sommige mensen gaan voor gezelligheid en gezamenlijkheid en ‘de deur staat altijd open’ maar met de toenemende individualisering onder ouderen zijn er juist ook ouderen die vooral behoefte hebben aan privacy. Bij deze grotere verscheidenheid aan sfeer en woonmilieu van zorglocaties komt het mooi uit dat Nederland in ruimtelijke zin steeds meer van elkaar verschilt: ruimte en stilte kost relatief veel geld in de Randstad, maar wordt steeds voordeliger in de krimpgebieden.

Deze verschillen in wensen kan Motivaction heel goed bevragen en vaststellen, ook op basis van de input van familie en vrienden. Zo kan gericht worden gezocht naar een zorglocatie die écht bij iemand past.

2. Meer ruimte voor differentiatie in zorgaanbod

Al lang wordt er werk van gemaakt om ouderen zelf meer te laten betalen voor hun zorg. De ingevoerde scheiding tussen wonen en zorg is hier een goed voorbeeld van. Alleen: tot nu toe zijn ouderen weliswaar in bepaalde gevallen meer zelf gaan betalen, maar ze hebben daar lang niet altijd de zorg voor ontvangen die op hun persoonlijke wensen is afgestemd.

De generatie ouderen die de komende jaren te maken krijgt met een zorgvraag heeft niet alleen andere waarden dan de generatie voor hen, ze hebben gemiddeld genomen ook veel meer te besteden. Dan is het logisch dat zij een gedeelte van dat geld zullen omzetten in betere zorg. Als bestaande zorginstellingen hiervan willen profiteren dan zullen ze echter werk moeten maken van het bieden van meerwaarde ten opzichte van de huidige zorg. Vaak is op maat bijbetalen voor zorg in een omgeving naar wens nu zelfs nauwelijks mogelijk. Ook in dit opzicht dienen zorgaanbieders te veranderen, anders zullen nieuwe toetreders op de markt van buiten de zorg hen links en rechts inhalen.

Dit vraagt uiteraard om een ander financieringsmodel, waarbij de zorg die vergoed wordt door de zorgverzekeraars goed is voor de noodzakelijke basisvoorzieningen, maar de variabele aanvullende zorgbehoeftes zelf worden betaald. Dat betekent inderdaad dat aan de ene klant meer tijd en aandacht wordt besteed dan aan de andere. Dat is wennen, maar als goede basiszorg voor iedereen beschikbaar is, waarin verschilt deze differentiatie in zorgaanbod dan wezenlijk van de rest van het leven waarin ook niet iedereen in een even grote auto rijdt of in hetzelfde type huis woont?

Het is niet anders: mensen verschillen en het prachtige solidariteitsbeginsel is niet langer volledig houdbaar. Steeds meer mensen willen onderscheidend zijn en zelf hun prioriteiten kiezen.

Solidariteit en een egalitair zorgaanbod werken alleen als een overtuigende meerderheid volledig meewerkt aan het collectieve algemene belang. Dat is al lang niet meer het geval, dus het systeem zal het gedrag van de mensen volgen. Zo zal het op termijn waarschijnlijk ook steeds minder geaccepteerd worden dat iemand die bewust gezond leeft en zich onthoudt van gezondheidsrisico’s eenzelfde premie betaalt als de persoon die door zijn of haar levensstijl willens en wetens een groot beslag gaat leggen op de gezondheidszorg. Sterker nog: waarom heeft die bewust gezond levende en waarschijnlijk medisch relatief goedkoop levende persoon geen uitzicht op een ‘gezondheidsbonus’? Een extra handje aan het bed of een betere kamer? Waarom moet iedereen over één kam worden geschoren? Waarom wordt er over de kosten van een zeer dure medische therapie nauwelijks gesproken omdat dit een recht zou zijn, en is extra aandacht voor iemand die tot dan toe weinig zorg heeft geconsumeerd onbespreekbaar?

3. Meer integratie tussen verpleeghuis en buitenwereld

De verpleeghuiszorg moet zoveel mogelijk aansluiten bij het dagelijkse leven. Niet langer dient er sprake te zijn van een monocultuur waarin ziek en zwak domineert.

Juist als je meer vrijwilligers aan je wilt binden en je weet dat steeds meer bewoners een groot belang hechten aan levendigheid en afwisseling, is het essentieel om te werken aan een écht prettige en gezellige omgeving. En dat is meer dan een fris kleurtje op de muren. Het verpleeghuis van de toekomst heeft – afhankelijk van de leefstijl van de bewoners – meer de look and feel van een Van Der Valk of de foyer van een filmhuis. En niet alleen de bewoners zullen zich hierbij senang voelen: er komen steeds meer actieve gepensioneerden, die een zinvolle betekenis willen geven aan hun bestaan. Maar dan wel graag in een verwelkomende, menselijke omgeving waar het lekker ruikt en die prettig is ingericht. En waarom vluchtelingen en asielzoekers niet inzetten als vrijwilliger? Nu zitten velen van hen verveeld duimen te draaien, terwijl zij zich allemaal prettiger voelen als zij zich nuttig kunnen maken. Niet iedereen is natuurlijk geschikt voor zorg aan ouderen, maar er kan vaak veel meer dan we denken en het helpt om vluchtelingen terug in hun kracht te zetten.

En dan is er natuurlijk ook de potentie van de zorgbehoevenden zelf. Wie op het ene vlak zorgbehoevend is (bijvoorbeeld lichamelijk) is op geestelijk gebied nog tot zeer veel in staat. Zorgbehoevenden kunnen op een ander vlak juist weer zorgverleners zijn, als we dat maar faciliteren. Dat is niet alleen vanuit praktisch oogpunt van belang, maar het geeft hen ook zelfrespect en een gevoel van wederkerigheid. Wie weet dat hij of zij ertoe doet, leeft langer en is tot veel meer in staat dan wie zich uitgerangeerd voelt.

En ook in functionele zin dient de buitenwereld naar binnen gehaald te worden. Dat betekent: meer functies waar de omliggende wijk of stad ook wat aan heeft. Dit kan tot dubbelgebruik van voorzieningen en ruimtes en zelfs tot nieuwe verdienmodellen leiden. De combinatie ouderenzorg en een kinderdagverblijf onder één dak is al een bekende combinatie aan het worden waarbij beide leeftijdsgroepen veel voor elkaar kunnen betekenen. Maar ook horeca, winkels en een revalidatie/fitnesscentrum hebben zowel voor bewoners, vrijwilligers, bezoekers als omwonenden meerwaarde en zorgen voor een andere uitstraling van een verpleeghuis. En laat jong en oud, ziek en gezond door elkaar heen wonen. De nieuwe generatie ouderen geeft er de voorkeur aan om met meerdere leeftijdsgroepen in één complex te wonen.

Deze veranderingen verbeteren de belevingskwaliteit van het verpleeghuis. Daarmee is het verpleeghuis nog geen leuk uitje geworden indien je partner daar als gevolg van een slepend ziekteproces moet verblijven. Maar de kwaliteit van de omgeving doet er niet alleen toe wanneer je voor je plezier ergens komt, maar juist ook op de moeilijke momenten in je leven.

4. Niet alleen meer verwachten van mantelzorgers en vrijwilligers, maar hen ook meer bevoegdheden geven

De verpleeghuizen moeten familie en vrijwilligers niet alleen meer laten doen, maar hen ook meer zeggenschap geven over hoe zij als niet betaalde kracht inhoud geven aan hun zorgtaak. Als iemand ’s middags een fles wijn open wil trekken met zijn of haar partner die er verblijft dan moet dat kunnen, ook al is alcohol dan misschien niet gezond. Hetzelfde geldt voor meer vrijheid in momenten waarop iemand te eten krijgt of gewassen wordt. De professional dient in goed overleg met de mantelzorger/ vrijwilliger en de bewoner samen invulling te geven aan de zorg, niet deze te dicteren. Ook al gebeurt dat vanuit het idee van ‘eigen bestwil’ voor de bewoner. Als je wilt dat mantelzorgers en vrijwilligers een grotere rol krijgen dan dient gelijkwaardigheid het uitgangspunt te zijn. Je als verpleeghuis verschuilen achter regeltjes (‘dat doen we hier nu eenmaal zo, dat zijn de voorschriften’) is een zwaktebod.

Daarbij is het goed om te beseffen dat met name mantelzorgers veel meer kunnen bieden dan alleen extra ‘handjes’: persoonlijke aandacht, een link met het verleden en de buitenwereld en een frisse bries in de soms eentonige regelmaat van het verpleeghuis. Ook daarom is hen optimaal faciliteren meer dan de moeite waard.

Overkoepelende veranderingsrichting: meer kleinschaligheid en variatie

Samenvattend dient het verpleeghuis te veranderen van grootschalig en generiek naar kleinschalig en gevarieerd. Wij zullen ons als samenleving moeten losmaken van de vreemde ordeningsmanie dat iedere groep wordt ‘opgeborgen’ in voor hem of haar passende instituten waar niets mag dat buiten het boekje valt. Bewoners willen graag onderscheidend zijn en leven en wonen in een sfeer waarin zij zichzelf herkennen.

Inspirerende voorbeelden

In de meeste Nederlandse verpleeghuizen wordt door medewerkers keihard gewerkt om ouderen een waardige laatste levensfase te bieden. Dat de waardering achterblijft bij dit harde werken komt doordat medewerkers moeten werken binnen systemen die niet aansluiten bij wat hun bewoners willen. Gelukkig zijn er ook een aantal voorbeelden van zorginstellingen waar niet alleen hard gewerkt wordt, maar waar dat tevens op een manier gebeurt die aansluit bij de behoeften van mensen. Deze voorbeelden laten zien dat betere zorg niet alleen mogelijk is, maar dat dit vaak ook kan zonder hogere kosten. Zij maken daarmee een einde aan de uitvlucht: ‘het kan niet beter worden dan het nu is, want daar is geen geld voor’. Maar zij laten ook zien dat andere excuses geen hout snijden. Bijvoorbeeld: ‘als je dement bent, doet je omgeving er niet meer toe.’ Of: ‘de buitenwacht wil nu eenmaal niet samenwerken met een verpleeghuis’ of: ‘mensen verblijven hier maar zo kort, het heeft geen zin om zorg op maat te bieden’.

• Een hospice biedt palliatieve en terminale zorg. Kleinschalig, prettige locaties, organische eigenschappen, steunend op vrijwilligers, met weinig regels en voorschriften. In de meeste hospices heerst een benaderbare informele lichtheid en is het (naar omstandigheden) prettig om te zijn. Het heeft gevoelsmatig weinig van doen met ons zorgstelsel.
• Verpleeghuis Hogewey in Weesp groepeert psychogeriatrische bewoners per unit naar hun leefstijl. Zo wordt de gewenste kleinschaligheid en variatie gerealiseerd in de context van een groter complex. Voorbeelden van een leefstijl zijn de Culturele stijl, de Christelijke en de Stadse. Tot in de kleinste details wordt het dagelijks leven in een unit vormgegeven volgens een bepaalde leefstijl: interieur, eten en drinken, bejegening van de bewoners en activiteiten. Deze differentiatie naar leefstijl vertaalt zich in beter etende en gelukkigere bewoners. Zwerfgedrag en medicijngebruik zijn afgenomen en bewoners zijn naar omstandigheden redelijk zelfredzaam.
• Verpleeghuis Bernardus in Sassenheim haalt op een heel eenvoudige manier de buitenwereld naar binnen: verenigingen en scholen mogen gratis gebruik maken van ruimtes mits zij hier voor de bewoners van het centrum iets voor terug doen. Concrete resultaten zijn een bridgecursus voor medewerkers en bewoners en het opvoeren van de groep 8 musical van de lokale basisschool in de eetzaal, zowel voor ouders van de leerlingen als voor bewoners.
• De Thomashuizen zijn een franchiseformule voor kleinschalige zorg voor verstandelijk beperkten. Een centrale organisatie levert facilitaire diensten en controleert de kwaliteit van de aangesloten vestigingen. Maximaal acht bewoners wonen en leven samen met een vaste kleine groep verzorgers.

Afsluiting: nieuwe ambitie

Er zijn hoopgevende signalen in de verbetering van de verpleeghuiszorg. Niet alleen zijn er succesvolle voorbeelden van hoe het anders kan, ook lijkt er een breed besef te zijn ontstaan dat we niet op de huidige weg verder kunnen. Dan is het jammer dat een grotere rol van mantelzorgers en vrijwilligers nog te vaak wordt uitgelegd als een bezuinigingsoperatie terwijl het de kwaliteit van leven van bewoners juist kan vergroten.

Wij zitten in een grote, onomkeerbare transformatie die hopelijk de goede kant opgaat. Het is alleen wel wennen en de veranderingen zijn in eerste instantie zeker niet altijd makkelijk. Van een model waarbij zorg voor een belangrijk deel was ‘geoutsourcet’ aan professionals en instanties gaan we hopelijk weer naar een systeem waarin de zeggenschap en de uitvoer van de zorg waar dat kan weer terecht komt bij onszelf en onze naasten. Daarmee komt zorg weer waar hij thuis hoort: bij de mensen zelf.

Een nieuwe organisatie van zorg biedt kansen voor een hogere kwaliteit van leven en meer aandacht voor de specifieke behoeften en leefstijlen van bewoners van intramurale ouderenzorg. Maar het basisniveau van de zorg moet ook op orde worden gebracht én de publieke zorgkosten dienen binnen de perken te blijven. Vandaar dat velen in de zorg zeggen: focus je eerst nou maar eens op die basiszorg en het financiële plaatje, daarna gaan we wel met specifieke wensen van bewoners aan de slag. Maar tegemoet komen aan de behoeften van bewoners is geen optionele franje, geen slagroom op de taart als er nog wat tijd of budget over is. Het is een integrale voorwaarde voor een succesvolle verpleeghuissector. Niet alleen omdat dit het welbevinden van mensen kan verbeteren, maar ook omdat het kan bijdragen aan die beide andere ambities die op dit moment op de voorgrond treden: betere zorg en betere betaalbaarheid.

Wij dagen de sector uit om ambitieus te zijn in het inspelen op de behoeften van haar klanten en zich niet te verschuilen achter regelgeving en standaard uitvluchten. Alleen zo kan de reputatie van het verpleeghuis verbeteren van een plek die angst inboezemt in een vertrouwd thuis voor wie zorg nodig heeft.

Het bericht Breek het verpleeghuis open: want leven is meer dan zorg alleen verscheen eerst op Frits Spangenberg.